بصير احمد دولت آبادى

564

شناسنامه افغانستان ( فارسى )

تعمير و در قالب كوچكى تدريس فقه را داير نموده ، مدرسين اين مدرسه دو نفر ملّاهاى ننگرهار و قندهار به نامهاى ملّا غلام محمد و ملّا ابو بكر بودند كه بعدها معزول و عوض‌شان در سال 1893 ( 1272 ه . ق ) ملّا احمد جان توخى و ملّا گل احمد احمدزايى مقرّر گرديدند . » « 1 » سال تأسيس اين مدرسه معلوم نيست ، امّا خود مسجد چوب‌فروشى در سال 1300 ه . ق تأسيس شده است « 2 » و از روى آن مىتوان حدس زد كه مدرسه بين سالهاى 1300 تا 1310 ه . ق به وجود آمده باشد ، چرا كه عزل مدرسين آن در سال 1310 ه . ق صورت گرفته است . همان‌طوركه قبلا اشاره شد ، مدرسهء شاهى كابل يگانه مدرسهء دينى و رسمى اهل سنت در آن دوره بوده است ، درحالىكه قبل از قدرت‌گيرى امير عبد الرحمان خان هنوز مدارسى در گوشه‌وكنار افغانستان رونق داشت . گرچه به سبب عدم منابع و امكانات ، وجود اين مدارس به‌طور مشخص قابل‌شناسايى نيست ، از مطالب پراكنده و اظهارات ملّا فيض محمد كاتب تا حدودى روشن مىشود كه مدارس فعال بوده است . « 3 » از اظهارات كاتب ( ره ) اين واقعيت نيز روشن مىشود كه در حدود سالهاى 1306 و 1307 ه . ق در قندهار ، غزنى ، كابل ، جلال‌آباد ، بلخ ، خوست و سرحدات پاكستان يعنى هند آن‌روز ، مدارس اهل سنت و جماعت همچنان فعال بوده‌اند و عبد الرحمان خان صراحتا از آنها نام

--> ( 1 ) . افغانستان در مسير تاريخ ، ص 650 . ( 2 ) . كتاب وقايع افغانستان به نام بدل سراج التواريخ ، چاپ حبل اللّه ، ص 463 . ( 3 ) . كتاب وقايع افغانستان به نام بدل سراج التواريخ ، چاپ حبل اللّه ، ص 549 و 550 .